Ηθογραφικό θέμα έρχεται να επιβληθεί στην ευρωπαϊκή ζωγραφική με το ρεύμα του ρεαλισμού. Αναπόφευκτη συνέπεια να ασχοληθούν με αυτή τη θεματογραφική κατηγορία και οι κερκυραίοι καλλιτέχνες του 19ου αιώνα. Το ηθογραφικό θέμα απομακρύνεται από τη λεγόμενη «μεγάλη ζωγραφική» των θρησκευτικών και μυθολογικών σκηνών του παρελθόντος και ασχολείται με το κοινό και γνωστό, το καθημερινό και κοντινό δίνοντας μορφές και θέματα της καθημερινής ζωής. Επιβάλλεται από σημαντικούς δημιουργούς στην κερκυραϊκή ζωγραφική από το τρίτο τέταρτο του 19ου αιώνα και συνεχίζει να παρουσιάζεται και κατά τον 20ο.

Πρωτοπόροι στην ηθογραφική ζωγραφική οι Παύλος Προσαλέντης ο νεώτερος και Περικλής Τσιριγώτης. Και οι δύο με πολύχρονη εγκατάσταση στην Αίγυπτο φαίνεται ότι αντλούν συχνά τα θέματά τους από την ζωή εκεί.  Στα δύο θέματα με τίτλο «Άραβας Μουσικός» του Προσαλέντη έχουμε ουσιαστικά την επιβολή της ηθογραφικής σκηνής που σημαίνει τόσο την χρησιμοποίηση ενός ρεαλιστικού λεξιλογίου όσο και την ενασχόληση με κοινά καθημερινά θέματα. Σε αυτήν την κατεύθυνση ο δημιουργός δεν αρκείται μόνο στη φυσιογνωμική ομοιότητα των μουσικών αλλά προχωρεί ακόμη περισσότερο φτάνοντας σε μια καθαρά ψυχολογική ερμηνεία των μορφών. Στο έργο του διακρίνεται η σχεδιαστική του ευχέρεια και η χρωματική του ευαισθησία, η ελευθερία στο σχέδιο και τα ρέοντα περιγράμματα.. Στον κύκλο της ηθογραφίας κινείται και ο Περικλής Τσιριγώτης που με τον «Χαρτομάντη» του δίνει ένα πραγματικά εξαιρετικό έργο, στο οποίο κυριαρχούν τα ρεαλιστικά χαρακτηριστικά των μορφών, η υποβλητική ατμόσφαιρα και η ψυχογράφηση των προσώπων.

Σημαντικός δημιουργός και με πλήθος ηθογραφικών θεμάτων στο ενεργητικό του είναι και ο Γεώργιος Σαμαρτζής. Τα «Νυξ εν Κερκύρα», «Θηλασμός», «Μετά το λουτρό» και «Κουρδιστής του πιάνου» είναι από τα σημαντικότερα έργα της κερκυραϊκής ζωγραφικής των αρχών του 20ου αιώνα. Σε όλα τα παραπάνω αυτό που κάνει εντύπωση είναι οι μελετημένες συνθέσεις, η έντονη χρωματικότητα και η λεπτομερειακή απόδοση της καθημερινής ζωής που συνοδεύεται συχνά από ανεκδοτολογικά θέματα που πλουτίζουν το περιεχόμενο των έργων. Με το ηθογραφικό θέμα ασχολείται στη χαρακτική και ο Μάρκος Ζαβιτζιάνος κυρίως μέσα από την εικονογράφηση των βιβλίων του Κωνσταντίνου Θεοτόκη, αφού το έργο του είχε ως κύρια σημεία από τη μία πλευρά τον ρεαλισμό με σαφείς προεκτάσεις κοινωνικής κριτικής και από την άλλη τη θέληση να δώσει ένα έργο που να απευθύνεται σε ευρύτερα στρώματα. Με την τεχνική της χαλκογραφίας, την οποία προτιμά, έχει τη δυνατότητα να αποτυπώσει με τη δύναμη του σχεδίου του και την καταγραφή των λεπτομερειών όλο το κλίμα της καθημερινής ζωής των απλών ανθρώπων.